Phật giáo Thanh Hóa

Ban thông tin truyền thông

Khái quát di tích chùa xứ Thanh và một số kiến nghị

Phatgiaothanhhoa.com xin chia sẻ bài phát biểu cùa ĐĐ. Thích Tâm Đức – UV HĐTS TW GHPGVN – Phó Ban pháp chế TW GHPGVN – Trưởng BTS GHPGVN tỉnh Thanh Hóa đại biểu HĐND tỉnh khóa 17 tại kỳ họp thứ 2 HĐND tỉnh khóa 17, Ban Văn hóa HĐND tỉnh có báo cáo chuyên đề về: “Kết quả giám sát công tác bảo quản, tu bổ, phục hồi các di tích trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa từ năm 2011 đến nay” với đề tài: “Khái quát di tích chùa xứ Thanh và một số kiến nghị”.

Kính thưa Chủ tọa kỳ họp!

Kính thưa Quý vị đại biểu! 

Hôm nay, kỳ họp thứ 2 HĐND tỉnh khóa 17, Ban Văn hóa HĐND tỉnh có báo cáo chuyên đề về: “Kết quả giám sát công tác bảo quản, tu bổ, phục hồi các di tích trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa từ năm 2011 đến nay”. Để làm sáng tỏ thêm chuyên đề này và để quý vị hiểu thêm về sự thăng trầm của các di tích chùa xứ Thanh, tôi xin phát biểu nội dung: “Khái quát di tích chùa xứ Thanh và một số kiến nghị”.

 Kính thưa Chủ tọa kỳ họp!

Kính thưa Quý vị đại biểu!

Ở Việt Nam nói chung cũng như ở Thanh Hóa nói riêng, chùa là loại hình kiến trúc tôn giáo thờ Phật có quá trình ra đời và phát triển lâu dài. Phật giáo ra đời ở Ấn Độ cách ngày đây gần 2.600 năm và được truyền đến  Việt Nam đã gần 2000 năm. Dẫu có nguồn gốc từ nước ngoài và được truyền đến Việt Nam và Thanh Hóa bằng con đường nào thì Phật giáo vẫn từng bước chiếm lĩnh được chỗ đứng chân để phát triển ngày một rộng khắp rồi sớm trở thành một sản phẩm văn hóa tinh thần nổi bật trong đời sống tâm linh của đa số nhân dân ở nhiều vùng, miền địa phương trong cả nước.

Kính thưa Quý liệt vị!

Cho đến trước năm 1945, trên phạm vi toàn tỉnh Thanh Hóa, ở hầu hết các làng, xã ở các huyện trung du và đồng bằng đều có chùa. Ở mỗi một làng, từ làng cổ cho đến làng mới được thành lập, thông thường đều có 1 ngôi đình để thờ thành hoàng, một ngôi chùa để thờ Phật và một vài đền, nghè khác thờ nhân thần và thiên thần, v.v... Riêng các huyện miền núi Thanh Hóa trước 1945, số chùa có được không quá con số 20. Nếu vậy, thì theo thống kê tên làng xã của sách "Tên làng xã  Việt Nam đầu thế kỷ XIX", nếu chỉ tính riêng các làng xã ở các huyện đồng bằng thì tỉnh Thanh Hóa vào đầu triều Nguyễn đã có tới 1.501 ngôi chùa. Còn theo sách Đồng Khánh địa dư chí thì vào gần cuối thế kỷ XIX (tính trong 3 năm vua Đồng Khánh trị vì là từ 1886-1888) chỉ tính riêng các huyện đồng bằng Thanh Hóa đã có tới 1.789 ngôi chùa. Và nếu vậy, cho đến thời điểm năm 1945, sau 80 năm thực dân Pháp cai trị Việt Nam. Bên cạnh triều Nguyễn thì với sự ra đời của hàng loạt làng mới (nhờ khai khẩn đất đai và những cuộc di dân mới), nhiều chùa, đền mới vẫn tiếp tục mọc lên. Theo điều tra và ước lượng của chúng tôi thì đến trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, toàn tỉnh Thanh Hóa (kể cả các huyện đồng bằng và miền núi) đã có tới trên, dưới 2000 ngôi chùa lớn nhỏ. Đó là một sự thật khách quan, bởi ở một làng quê nào (được nhà nước công nhận) bao giờ cũng có đủ đình - đền - chùa - miếu - nghè để sinh hoạt cộng đồng theo qui mô lớn nhỏ khác nhau. Trong hệ thống kiến trúc đền - đình - chùa - miếu ấy, chắc chắn sẽ chứa đựng biết bao giá trị vô giá về văn hóa vật chất, tinh thần của cộng đồng quê hương làng xã, mà cho đến nay với những công trình và dấu tích còn lại vẫn giúp chúng ta tỏ tường về sắc thái truyền thống của văn hóa xứ Thanh.

 

Thật đáng tiếc là từ sau Cách mạng tháng Tám 1945, chế độ thực dân, phong kiến đã bị đánh đổ chỉ mới hơn 1 năm, cả dân tộc lại bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược (1946-1954), rồi tiếp đó lại vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, cùng biết bao sự kiện chính trị - xã hội diễn ra (như cải cách ruộng đất và nhiều chiến dịch chống phản động, chống mê tín dị đoan một cách mạnh mẽ, v.v...). Vì nhận thức chưa khách quan và đúng đắn của con người mà suốt cả một thời gian dài (cụ thể là từ năm 1945 đến năm 1985), hầu hết các hệ thống đình - chùa - nghè - miếu ở trong tỉnh, trong nước đã rơi vào hoàn cảnh đầy biến động, khó lường. Trong những năm tháng chiến tranh (cả chống Pháp, chống Mỹ), hầu như mọi sinh hoạt tín ngưỡng ở các đình - chùa - đền - miếu tại các làng quê đều phải tạm ngưng để nhường chỗ cho sinh hoạt đời sống mới như hội họp và làm việc của các tổ chức chính quyền đoàn thể, có chỗ lại làm nơi học tập bình dân học vụ, hoặc là chỗ tập kết đóng quân, làm việc của các đơn vị quân đội và các cơ quan dân chính trong, ngoài tỉnh trong thời kỳ sơ tán. Rồi có đình, đền, chùa lại trở thành nơi cứu chữa thương binh, nơi cất giữ lương thực, vũ khí cung cấp cho các chiến trường. Vì vậy đình, chùa, đền, miếu cùng những hoạt động tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng truyền thống như năm 1945 trở về trước không, hoặc ít còn thấy nữa. Sự ngủ dài của các hoạt động tín ngưỡng, văn hóa truyền thống (đặc biệt là ở các đền - chùa - nghè - miếu) thậm chí còn kéo dài cho đến những năm đầu của thập kỷ 80 thế kỷ trước. Đặc biệt là trong thời kỳ cải cách ruộng đất (1954-1955) đến thời kỳ xây dựng hợp tác xã và chống Mỹ cứu nước (1960-1975), do nhận thức sai lệch của một số cán bộ (nhất là huyện và xã) mà rất nhiều kiến trúc đình - chùa - nghè - miếu đã bị tháo dỡ để làm trường học, hoặc trụ sở chính quyền, hợp tác xã, v.v... Nhưng có những địa phương, do tín ngưỡng tâm linh và sự đấu tranh của nhiều cán bộ, nhân dân mà vẫn còn giữ lại được một số di tích như chúng ta đã biết. Đó chính là một sự may mắn lớn cho tỉnh Thanh Hóa chúng ta khi đến nay vẫn còn lại được một số di tích kiến trúc đình - chùa - đền - nghè rất có giá trị về nhiều phương diện. Riêng về chùa cho đến năm 1985, cả Thanh Hóa vẫn còn khoảng vài chục ngôi chùa đã xuống cấp, hoặc mất mát, hư hỏng nghiêm trọng (hầu hết đều là chùa có kiến trúc thời Nguyễn, còn loại chùa có kiến trúc cổ hơn như Lý - Trần - Lê đến Tây Sơn thì may ra chỉ còn các bia đá, cột đá, chân tảng, cùng các loại gạch, ngói, đất nung hoặc nền móng còn nằm rải rác khắp nơi, mọi chốn,...)

Nhưng rất may là đến năm 1986 khi công cuộc đổi mới bắt đầu mở ra, nhờ quan điểm chủ trương của Đảng, Nhà nước và đặc biệt là nhờ Nghị quyết Trung ương V khóa 8 cùng một loạt văn bản, nghị định triển khai của các ngành, các cấp về việc bảo tồn và giữ gìn bản sắc dân tộc trong thời kỳ hội nhập mở cửa đã kịp thời cứu vãn hàng loạt di tích, trong đó có hệ thống chùa chiền còn sót lại. Và từ đó đến nay (2016), toàn tỉnh Thanh Hóa chúng ta, nhờ có sự bảo tồn, tôn tạo và phát huy tác dụng tích cực mà đã có 14 chùa được công nhận là di tích cấp Quốc gia và 89 chùa được công nhận là di tích cấp Tỉnh. Ngoài ra, vẫn còn hàng chục ngôi chùa khác vừa mới được phục hồi, tôn tạo trên nền xưa, đất cũ cũng đang tiếp tục được đề nghị xếp hạng di tích, v.v...

Mặc dù công cuộc phục hưng của hệ thống chùa ở tỉnh Thanh Hóa hiện nay có số lượng chỉ bằng 1/20 so với thời kỳ trước năm 1945, nhưng như thế cũng đủ bằng chứng sinh động để nói rằng Phật giáo và hệ thống chùa xứ Thanh đã trở thành một món ăn tinh thần của đông đảo nhân dân. Và cũng như xưa, Phật giáo và hệ thống chùa cùng các tăng ni phật tử ở trong tỉnh hiện nay vẫn cùng đất nước quê hương đi vào thời kỳ xây dựng, phát triển mỗi ngày một thịnh vượng và giàu bản sắc văn hóa hơn.

Với sự hiển hiện của 261 ngôi chùa (theo thống kê đến ngày 30/11/2016 của Ban Trị sự Phật giáo tỉnh phối hợp với Công an tỉnh Thanh Hóa) đã được công nhận và hoạt động, phát huy tác dụng tốt, chúng ta thấy phần lớn các ngôi chùa, nhờ sự đóng góp tự nguyện của nhân dân và các nhà hảo tâm mà kiến trúc bảo tồn, tôn tạo đã có qui mô được như xưa và hơn xưa. Đó là một thành công đáng kể trong sự nghiệp bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc theo đường lối của Đảng, Nhà nước.

Kính thưa Quý liệt vị!

Một nội dung nữa mà chúng ta cần nhấn mạnh thêm là trong quá trình bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa, riêng trong hệ thống chùa ở Thanh Hóa (kể cả những địa điểm còn di tích, hoặc những địa điểm chỉ còn là phế tích và chôn sâu dấu tích, di vật trong lòng đất, v.v... vẫn được nhân dân phát hiện để giúp các nhà khoa học, nhà nghiên cứu tập hợp được nhiều tài liệu, hiện vật vô giá cả về lịch sử văn hóa và kiến trúc nghệ thuật, v.v...), chúng ta đã có trong tay tài liệu của hàng trăm bia ký (từ Lý - Trần - Lê đến Tây Sơn và Nguyễn. Đặc biệt là tấm bia Đại Tùy Cửu Chân quận Bảo An đạo tràng chi bi (618) ở làng Trường Xuân, xã Đông Minh, huyện Đông Sơn là tấm bia cổ nhất ở Việt Nam tìm thấy ở chùa đền thờ Lê Cốc (tức Lê Ngọc).

Trong hàng trăm tấm bia chùa sưu tầm, thu thập được, chỉ với 5 tấm bia thời Lý còn lại ở Thanh Hóa đã có thể giúp chúng ta tìm hiểu được rất nhiều vấn đề về lịch sử, tôn giáo và kiến trúc nghệ thuật dưới triều Lý Nhân Tông và trước đó nữa. Ngoài ra 5 tấm bia thời Lý còn lại thì bia Hương Nghiêm ở núi Càn Ni (nay thuộc xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa) dựng vào năm 1125 cho chúng ta biết đến những nhân vật nổi tiếng như Lê Lương - một hào trưởng có thế lực được Đinh Bộ Lĩnh phong chức đứng đầu Cửu Chân - Châu Ái - người đã từng trực tiếp xây dựng ra các chùa Hương Nghiêm, Trinh Nghiêm và Minh Nghiêm ở khoảng giữa thế kỷ X. Cũng qua tấm bia, chúng ta còn biết Lê Đại Hành (Lê Hoàn) rồi đến Lý Thái Tông và sau đó là Lý Thường Kiệt là những người đã từng cho tu sửa ngôi chùa Hương Nghiêm núi Càn Ni xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa. Riêng bia chùa Linh Xứng (nay thuộc xã Hà Ngọc, huyện Hà Trung) lại chép rõ về công tích của Lý Thường Kiệt trong thời kỳ đánh Tống bình Chiêm và làm Tổng trấn Thanh Hóa trong 19 năm (1082-1101). Chính ông là người trực tiếp cho xây dựng chùa Linh Xứng để nhằm mục đích như văn bia nêu là để các nước lân bang từ xa đến nhìn thấy mà bái phục nể trọng. Bia Linh Xứng còn chép khá đầy đủ về lai lịch, chức vụ và diễn biễn cuộc đời của vị anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt, v.v... Nhờ đó mà từ Nhữ Bá Sỹ (thế kỷ XIX) đến giáo sư Hoàng Xuân Hãn và các nhà sử học sau này mới có đủ tư liệu để viết đầy đủ, chính xác về Lý Thường Kiệt. Cũng nhờ 5 tấm bia thời Lý còn lại, chúng ta còn được biết cách phân chia hành chính và nhiều địa danh trên đất xứ Thanh Châu Ái cùng nhiều nhà sư nổi tiếng dưới triều Lý. Năm tấm bia còn lại còn cho chúng ta biết được cách sắp xếp của các pho tượng Phật trong nội thất cũng như về cảnh quan và quy mô của các chùa thời Lý là rất bề thế, to lớn. Đó thực sự là những trung tâm Phật giáo tiêu biểu của xứ Thanh thời Lý - thời kỳ mà Phật giáo phát  triển cực thịnh thành Quốc giáo.

Về lịch sử, riêng tấm bia chùa Kênh tức chùa Hưng Phúc (nay thuộc xã Quảng Hùng, thị xã Sầm Sơn) là tấm bia thời Trần đã cho chúng ta biết một tư liệu thật quý hiếm về một làng kháng chiến ở hương Yên Duyên do Đại Toát Lê Mạnh chỉ huy đã phục kích đánh bại đội quân hùng hậu của Toa Đô và buộc chúng phải tháo chạy ra biển vào năm Ất Dậu (1285)...

 

Trong hàng trăm tấm bia chùa còn lại, nhiều bia đã giúp chúng ta hiểu biết rõ hơn về chế độ ruộng đất qua các thời kỳ, về địa danh làng xóm và sông, núi cổ xưa mà sử sách cũng từng ghi chép. Nhưng đặc biệt cũng nhờ khảo cứu ở các bia chùa, chúng ta cũng có thể biết được quy luật phong thủy để tìm địa điểm đặt chùa cũng như về sự đóng góp xây chùa của quan chức đến thứ dân, v.v... Bên cạnh đó, những lễ hội chùa xưa diễn biến thế nào cũng thấy một số bia ghi chép...

Ngoài các tấm bia chùa, chúng ta còn khám phá ra hàng loạt dấu tích kiến trúc Lý - Trần - Lê còn sót lại. Ba bệ đá  đỡ tượng hình sư tử đội tòa sen ở chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh (thời Lý), hoặc sư tử chùa Thông, thềm rồng ở chùa Hoa Long (thời Trần) cùng rất nhiều mảng chạm khắc đá, chạm khắc gỗ qua các thời kỳ lịch sử, hoặc các tượng đất nung và những hiện vật bằng đá, bằng đồng, bằng gỗ, bằng gốm, bằng đất nung còn lại hoặc tìm thấy trong các phế tích của chùa xưa, chúng ta còn bắt gặp nhiều hiện vật mang phong cách kiến trúc và tín ngưỡng Chăm Pa, v.v... đều trở thành những di sản vô cùng quý giá về nhiều phương diện.

 Kính thưa Quý liệt vị!

 Để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa lịch sử của dân tộc tôi đề nghị:

1. UBND tỉnh và UBND các huyện, thị, thành phố cần thực hiện nghiêm chỉnh chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, cần quan tâm hơn nữa trong việc khôi phục, bảo tồn các di tích lịch sử của dân tộc do cha ông chúng ta để lại. Giành một phần kinh phí thich đáng cho công tác này.

2. Đối với các di tích đã mất hay đã trở thành phế tích thì ủng hộ cho khôi phục và bảo tồn. Tùy theo điều kiện phục hồi có thể khôi phục trên một vị trí khác (nếu đất đã sử dụng vào việc khác không thể thu hồi) theo chỉ thị của Thủ tưởng Chính phủ về đất đai liên quan đến Tôn giáo.

3. Đối với các huyện có cơ sở tín ngưỡng tôn giáo bị mất hoặc có đông  tín đồ tôn giáo mà không có nơi thờ tự, sinh hoạt tín ngưỡng tôn giáo thì đề nghị UBND tỉnh chấp thuận cho xây dựng cơ sở tín ngưỡng tôn giáo mới để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng tôn giáo cho đồng bào có đạo.

Cuối cùng: Kính chúc quý đoàn chủ tọa, quý vị đại biểu mạnh khỏe và an lạc

Xin trân trọng cảm ơn!

 



CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

Hướng dẫn cung cấp thông tin hình ảnh phục vu công tác truyền thông Đại lễ Phật đản PL 2562

Để cập nhật kịp thời các hoạt động Phật sự của các BTS các huyện, thị, thành, các chùa trên địa bàn tỉnh nhân mùa Phật đản PL.2562. Ban Thông tin – Truyền thông Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Thanh Hóa hướng dẫn cho các đơn vị cung cấp thông tin, hình ảnh của sự kiện theo các nội dung như sau:

Thông báo điều chỉnh nhân sự BTS GHPGVN tỉnh Thanh Hoá

Sáng ngày 16/03/2018 (tức ngày 29/Giêng/ Mậu Tuất), tại văn phòng BTS GHPGVN tỉnh Thanh Hoá đã diễn ra cuộc họp giao ban thường trực BTS quý I - 2018. cuộc họp dưới sự chủ trì của Thượng toạ Thích Tâm Đức - UV HĐTS - Trưởng BTS GHPGVN tỉnh Thanh Hoá.

Thông bạch: tổ chức khóa tu Phật giáo với Tuổi trẻ lần IX - 2017

BTS Phật giáo tỉnh Thanh Hóa sẽ tổ chức khóa tu Phật giáo với tuổi trẻ lần thứ IX từ ngày 29/6 đến ngày 02/7/2017 ( tức từ ngày 06 đến ngày 09/6 Đinh Dậu) tại Chùa Mèo, huyện Lang Chánh, Tỉnh Thanh Hóa. Nhằm tạo môi trường sinh hoạt Phật pháp cho Thanh thiếu niên nhân dịp Hè thường xuyên và liên tục, giúp các em có một môi trường lành mạnh theo tinh thần BI - TRÍ - DŨNG của...

Thông Bạch: Tổ chức hành hương Đài Loan

Để chào mừng Đại hội Đại biểu Phật giáo tỉnh Thanh Hóa khóa VII nhiệm kỳ 2017 – 2022 của Ban trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Thanh Hóa. Thường trực Ban trị sự tổ chức chuyến thăm quan hành hương Đài Bắc – Đài Trung – Nhật Nguyệt Đàm – Phật Quang Sơn – Cao Hùng. (từ ngày 31/3 đến 05/4/2017 – tức từ ngày 04/3 đến 09/3/Đinh Dậu)

Khái quát di tích chùa xứ Thanh và một số kiến nghị

Phatgiaothanhhoa.com xin chia sẻ bài phát biểu cùa ĐĐ. Thích Tâm Đức – UV HĐTS TW GHPGVN – Phó Ban pháp chế TW GHPGVN – Trưởng BTS GHPGVN tỉnh Thanh Hóa đại biểu HĐND tỉnh khóa 17 tại kỳ họp thứ 2 HĐND tỉnh khóa 17, Ban Văn hóa HĐND tỉnh có báo cáo chuyên đề về: “Kết quả giám sát công tác bảo quản, tu bổ, phục hồi các di tích trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa từ năm 2011 đến nay”...

VIDEO

Lời khấn nguyện kính lạy mười phương Phật

Tháng năm




Tháng
Ngày
Giờ
TIÊU ĐIỂM

Nga Sơn: Lễ Hằng Thuận tại chùa Đống Cao

 Ngày 29/07/2018 (17/06 Mậu Tuất ), chùa Đống Cao tổ...

Hạ trường Thanh Hà tổ chức lễ tạ pháp PL. 2562

Sáng ngày 18/8/2018 (nhằm ngày 08 tháng 07 năm Mậu...

BTS PG  tỉnh  chúc mừng 73 năm ngày truyền thống ngành Công an

Chiều ngày  17 tháng 8 năm 2018, Thường trực...

Hạ trường Hương Quang tổ chức lễ Tạ Pháp PL: 2562

Sáng ngày 17 tháng 08 năm 2018  tức ngày 07/07/Mậu...

Triệu Sơn: Chùa Lễ Động thắp nến tri ân cha mẹ nhân mùa Vu Lan báo hiếu

Tối ngày 14/8/2018 nhằm ngày 04 tháng 7 năm Mậu...

Hạ Trường Thanh Hà thăm quan ngoại khóa tại Lào Cai

Từ ngày 6 – 9 tháng 8 năm 2018 (tức...

Hội nghị sơ kết hoạt động Phật sự 6 tháng đầu năm 2018

Sáng ngày 3 tháng 8 năm 2018, tại trụ sở...

Yên Định: Khóa tu "Theo dấu chân Như Lai"

Sáng ngày 19 tháng 6 Mậu Tuất ( tức ngày...

Chùa Vạn Linh thắp nến tri ân các anh hùng liệt sỹ huyện Quảng Xương

Hướng tới kỷ niệm 71 năm Ngày Thương binh Liệt...
MỌI NGƯỜI QUAN TÂM

Lễ tưởng niệm tuần lâm chung thất cố Đại đức Thích Tánh Khả

Sáng ngày 28/03/2018 ( tức ngày 12 thánh hai năm...

Lãnh đạo Tỉnh ủy thăm và chúc Tết Thiền Viện Hàm Rồng

Nhân dịp đầu xuân năm mới, sáng ngày 28/2/2018 (tức...

Lễ tưởng niệm tuần lâm ngũ thất và khánh thành bảo tháp cố ĐĐ. Thích Tánh Khả

Sáng ngày 15/03/2018 (tức ngày 28/Giêng năm Mậu Tuất. Tại...